Шәкертлек әдәбе (11)

Яза белү

Яза белү – олы бер һөнәр һәм дә шәригать белемнәрен киләчәкләргә калдырырга сәбәп булганлыктан саваплы бер гыйлем. Язу өйрәтүен Аллаһы Тәгалә хәзрәте Коръән Шәрифтә дә әйтә. Кәйбер хәбәрләрдә: «Шәһидләрнең каннары, галимнәрнең каралары кыямәт көнендә үлчәнер, ләкин галимнәрнең караларына булган савап авыр тартыр», – диелгән.

Шуның өчен шәкерт вакытта, аеруча сабыйлык заманында бу һөнәрне белергә тиешле. Башлап укырга керешкәч тә һәр укыган хәрефне яза белү һәм һәр яза белгән хәрефне укый белү бик файдалы. Китаплар күчереп язганда әре каләм, әре хәреф белән яхшы кәгазьгә һәм читләрен иркен калдырып язу, шулай ук хат җибәргән вакытта кыска сүзләр белән теләкне ачык аңлата белү – язу гыйлемендә олы бер әдәп һәм олы бер камиллек. Имам Хәлил нәзек язучыны күргәнендә: «Әй, туганым! Бераз булса да гомер сөрергә өметең юкмы?!» – дигән. Әбү Хәнифә хәзрәтләре нечкә язучыны күргәнендә: «Гомерең озын булса – үкенерсең, вафат булсаң – рәхмәт ишетмәсең!» – дигән. Шулай ук Габдуллаһ бин әл-Мөбәрәк: «Нинди генә хатны күрсәм дә, сүзеннән язучының акылы ни дәрәҗәдә икәнлеген аңлыйм», – дигән.

Кәгазь, кара, каләм һәм кара савыт, пәке һәм карандаш каләм һәрвакытта шәкертнең үз янында һәм үз милкендә булырга тиешле. Бу нәрсәне үзендә булдырмый кешеләргә ышану һәм кешеләрдән сорап йөрү гаеп һәм хурлык. Хәтта ки кесәдә карандаш каләм белән бергә хәтер дәфтәре йөртү бик яхшы. Чөнки кәйбер вакытларда күңелгә гүзәл нәрсәләр төшә. Әгәр дә шул минутта язылып куелмаса, хәтердән чыга. Шулай ук мәҗлесләрдә һәм башка урыннарда ишетелгән файдалы һәм яраткан нәрсәләрне тиз арада шул дәфтәргә язарга һәм соңыннан һәр көн кич яки уңайлы вакытта әйтелгән дәфтәрдәге ишәрәтләр хакында тиешле тикшерүләр кылырга тиешле. Гыйлем шулай артыр һәм үрчер.

Шуна күрә: «Каләмнән аерылма! Хәер исә кыямәт көненә кадәр каләм әһелендә» һәм тагы: «Кулыңда дәфтәр булмаган кешенең күңелендә хикмәт тормас», – диелгән. «Ишеткән гыйлемнәрне онытам», – дип зарланучыга Рәсүл хәзрәтләре: «Язып куй!», – диюне теләп: «Кулыңнан ярдәм сора!» – дигән. «Ятка алынган бер вакытта онытылыр, әмма кәгазьгә язылган югалмас», – диелгән.

Яза белү олы бер өстенлек булган кебек аны куллана белү дә – олы һөнәр. Куллана белү исә – дөнья һәм дин хаҗәтләре өчен файдалану ул. Әмма бер кешене мәсхәрә итеп язу, яла ягу – шәригать каршында олы гөнаһ һәм гаептер. Бу эшләр исә шәкерт чагында тәрбия алудан мәхрүм калган кешеләрдә булыр.

Бер кешенең халык алдында йөзен кызарту, дин һәм гадәттә тәрбиясезлек һәм явызлык булса, кәгазьләргә язып та ахирәт көненә кадәр киләчәк халыкларга фаш итүнең ни дәрәҗәдә бозык эш икәнлеге үзеннән-үзе мәгълүм булыр.

Бөтен гамәлләр һәм язулар бөтен мәхшәр халкы алдында укылачак бер көн бар. Гайбәтләре язылган һәм яла ягылган кешеләр шул сәгатьтә Аллаһы Тәгалә хозурында дәгъва кылсалар, сакларлык адам һәм качарлык урын табу мөшкел булыр. Шушы хикмәт өчен: «Кыямәттә укырлык булмаган нәрсәләрне дөньяда вакытта язма!..» – дигәннәр. Яла ягу, гайбәт һәм мәсхәрә итеп язган каралар шәһидләр каннары белән түгел, шайтан гамәлләре белән үлчәнсәләр кирәк.

Хезмәтне бүгенге телгә яраклаштыручы: Мөхәммәтов Илдар Ринат улы, КДУ студенты

Ризаэддин Фәхреддин «Шәкертлек әдәбе» (Гыйлем алган заманда шәкертләр өчен кирәк булган әдәпләр бәян ителгән рисалә) / «Иман» нәшрияты, Казан – 2002/1423

Кызыклы һәм файдалы язмалар белән танышып бару өчен Вконтакте төркеменә кушылыгыз.