Шәкертлек әдәбе (10)

Максатчанлык һәм гайрәт

Кошлар канат белән очсалар, кешеләр максатчанлык белән оча. Максатчан булмаганнарның күзләренә кечкенә генә нәрсәләр олы булып күренсә, максатчан кешеләр өчен бик олы эшләр дә кечкенә күренер.

«Ирләрнең тырышлыгы тауларны күчерер», – дигәннәр.

Гыйлем юлы – мөбәрәк, ләкин бик мәшәкатьле һәм авыр юл. Шулай булса да, аның очы бәхет һәм соңы камиллеккә бара. Шуның өчен бу юлга кергән шәкертләрдә максатчанлык белән шатлык, тырышлык белән гайрәт көчле булырга тиеш. Гыйлем ләззәте кадәр ләззәт һич урында һәм һич вакытта булмас. Гыйлем юлындагы михнәтләр көчле булса да, баһадир гаскәр мисалында күкрәк белән каршы торучы шәкертләрнең максатчанлыкларына каршы тора алмас.

Имам Мөхәммәд хәзрәтләре кичләрдә тырышып мәсьәлә белгәннән соң: «Падишаһ балалары бу ләззәттән мәхрүмнәр!..» – дип әйтер иде. Әбү Йосыф хәзрәтләренең бик рәхәт һәм ләззәт белән гыйлем кабатлаганын күргән бер якыны үзенең иптәшләренә: «Гыйлем юлында дөньясын онытты! Хәлбуки, мин яхшы беләмен: биш көннән бирле карны ач!» – дигән.

Ата-ана һәм туган-үскән урыннарны, карендәш кабиләләрне калдырып, ерак урыннарга китеп белем алу, мәктәп һәм мәдрәсә тәртипләренә һәм башка михнәт һәм авырлыкларга сабыр кылу, нәфес теләкләреннән үз-үзеңне саклап тоту – барысы да максатчанлык. Бер шәкерттә максатчанлык һәм тырышлык җитсә, аның укуына каршы бетен дөнья тырышса да, киртә була алмас, андый шәкертнең киләчәк көндә олы бер зат булачагына шөбһәләнмәгез.

Укуга киртә булган нәрсә – фәкыйрьлек түгел, бәлки ялкаулыктыр. Тырыш шәкертләр өчен бу көнгә кадәр фәкыйрьлек киртә булмады, моннан соң да киртә булмас. Дөньяның иң мәшһүр затлары һәм иң бөек галимнәре фәкыйрьлек галәменнән калкып чыкканнар. Әбү Хәнифә хәзрәтләре үзенен шәкерте Әбү Йосыфка: «Зирәк түгел иден, ләкин тырыш һәм максатчан булуың сәбәпле бу дәрәҗәгә ирештең»,– дигән.

Әй, гыйззәтле шәкертләр! «Укыганыбыз ярар, никадәр тырышсак та, артык кеше була алмыйбыз» кебек начар фикердә йөрмәгез! Бәлки бөек табигатьле һәм максатчан булыгыз! Гайрәт булса, артык һәм зур галим булуга һич каршылык юк. Бетен дөньяга дәрес биргән һәм исемнәре кыямәткә кадәр калган галимнәрне Аллаһы Тәгалә сезнең кебек шәкертләр арасыннан дөньяга чыгарган. Киләчәктә, инша-Аллаһ, бу сүзнең дөрес икәнлеген белерсез. Рәсүл Әкрам хәзрәтләре: «Аллаһы Тәгалә эшләрнең бөекләрен ярата, төссезләрен – дошман тота», – дигән. Шуның өчен үзеңне кимсетеп һәм ялкаулыгыбызны качырыр өчен төрле сәбәпләр күрсәтеп торуыбыз һич дөрес булмас.

Шәех Җамаледдин хәзрәтләре Мисырдан сөрелгән вакытта янында бер тиен акчасы һәм бер ашарлык нәрсә юклыгын белеп, Суэстагы шигаләр беркадәр акча җыйганнар да: «Бу акчаны бүләк иттек, әгәр дә бүләгебезне кабул күрмәсәгез, бурыч итеп алыгыз һәм хаҗәтләрегезгә сарыф итегез!» – дигәннәр. Шәех хәзрәтләре боларга: «Бу акчагызда үзегез мохтаҗрак, үзегезгә калсын, карчыга һичвакытта чыпчык авызыннан корт алмас, арыслан да сунар табудан көчсез калмас», – дигән. Бу гайрәтле кеше иске заман галиме түгел, бәлки хәзерге заманыбыз ирләреннән иде.

Гаҗәп максатчан галимнәр бу көндә дә Ислам дәүләтләрендә юк түгел. Бәлки, үз дәүләтегездә дә үрнәк булырлык затлардан ике-өчен яхшы беләбез. Әгәр дә теләсәк, исемнәрен дә язар идек. Шушы сәбәпләр өчен шәкертлек заманын бәхет дип белеп, Аллаһы Тәгаләнең чиксез рәхмәтләреннән өметсезләнми, бәлки бер файдалы кеше булып җитүшүне теләп, көннән-көн гайрәт һәм максатчанлыкны арттыру тиешле.

Ялкаулык – белем алуга гына түгел, хәтта башка эшләрдә дә теләгәннән мәхрүм булуга сәбәп. Шуның өчен шәкертләр ялкаулык түгел, хәтта ялкаулык китерә торган сәбәпләрдән дә (мәсәлән, күп ашау, күп эчү кебек) сакланырлар. Ялкаулык – дөнья һәм ахирәттә хәерсез бер нәрсә. Аллаһы Тәгалә үз рәхмәте белән моннан сакласын.

Кырмыскалардагы тырышлык, бай кортларындагы гайрәт күренеп торганда, бал кортларының көчләре белән бу кадәр адәм баласы файдаланып тереклек иткәндә Алланы Тәгалә тарафыннан гакыл нигъмәте белән хөрмәтләнгән адәм баласы үз кардәшләренә аз булса да файда китерми торуы яхшы эш булмас.

Хезмәтне бүгенге телгә яраклаштыручы: Мөхәммәтов Илдар Ринат улы, КДУ студенты

Ризаэддин Фәхреддин «Шәкертлек әдәбе» (Гыйлем алган заманда шәкертләр өчен кирәк булган әдәпләр бәян ителгән рисалә) / «Иман» нәшрияты, Казан – 2002/1423

Кызыклы һәм файдалы язмалар белән танышып бару өчен Вконтакте төркеменә кушылыгыз.