Шагыйрь Хатыйп Касыймның тууына 90 ел

Шагыйрь, 1993 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы Хатыйп Касыйм (Хатыйп Касыйм улы Исрафилов) 1932 елның 15 ноябрендә Татарстанның Түбән Кама районындагы Болгар авылында туган.

1990 елда ул, инженерлык эшен калдырып, Түбән Камада чыга торган «Туган як» газетасы редакциясенә әдәби хезмәткәр булып эшкә күчә. 1991 елда «Ак чишмә» исемле беренче мөстәкыйль китабы басылып чыга.

«Кичке моң» (2001), «Мин җирдә калам» (2004), «Ак болытка орынам» (2006) дигән китаплар авторы.

Хатыйп Касыйм 2009 елда вафат булды.

Тарихчы-галим Сәвия Михайлованың тууына 80 ел

Тарихчы, тарих фәннәре докторы, Татарстанның атказанган фән эшлеклесе, Татарстан Республикасы ФАнең «Рухи культура һәм гуманитар белемнәрнең үсеше» дигән фәнни Советының рәисе, 1994 елдан Халыкара Төрки академиянең академигы Сәвия Мөхәммәтдин кызы Михайлова 1942 елның 21 сентябрендә Саба районының Туктамыш авылында туган.

Ул Көнчыгыш, Европа һәм Себер төрки халыкларының тарихын, аларның рухи һәм сәяси культуралары формаларын, Шәрык дөньясын һәм Россия Көнчыгыш халыкларының мәгърифәтчелек үзенчәлеге мәсьәләләрен, хәзерге заманда милләтара мөнәсәбәтләр һәм милли мәдәниятләрнең узара багланышлары проблемаларын өйрәнә.

Сәвия Михайлова тарафыннан 150дән артык фәнни хезмәт иҗат ителгән.

Ул 2007 елда вафат булды. Казан шәһәренең Юдино зиратында җирләнде.

Актер Касыйм Шамилнең тууына 130 ел

Актер, режиссер, педагог, ТАССРның халык артисты (1940) Касыйм Шамил (Касыйм Шамил улы Шамилов) 1892 елның 11 сентябрендә Әлмәт авылында туган.

1909 елда ул «Сәйяр» труппасында эшли башлый, 1913 елда «Нур» труппасына күчә.

1920 нче еллар башыннан Касыйм Шамил «Бишбалта», «Елга аръягы», Татар яшьләре театрында артист һәм режиссер була. Татар театр техникумында укыта. Мамадышта «Сабанчы» труппасын җитәкли, Уфада, аннары Казанда Татар академия театрында эшли. 1920 нче еллар ахырыннан 1933 елга кадәр ул – Әстерхан татар театрының баш режиссеры, 1933-1934 нче елларда – Казан татар яшьләр театрының баш режиссеры. 1934 елдан – Камал театрында.

Касыйм Шамил 1981 елда Казанда вафат булды.

Актер Шакир Шамильскийның тууына 130 ел

Актер, режиссер, ТАССРның атказанган артисты (1945) Шакир Габделгани улы Шамильский (Вахитов) 1892 елның 10 сентябрендә Казан губернасының Лаеш кантонындагы (хәзерге Алексеевск районы) Юеш Көрнәле авылында туган.

1909 елда ул «Сәйяр» труппасы спектаклендә (Пермь) катнаша. 1912 елдан «Нур» труппасында – һөнәри артист, соңрак спектакльләр дә куя.

1918-1920 нче елларда Шакир Шамильский Идел буе, Урал, Себер шәһәрләрендә төрле труппаларда (Буа театры, Урал татар эшче театры һ.б.) эшли. 1921-1922 нче елларда ул – Казанда Татар академия театрында, 1922-1923 нче елларда – Уфада Татар-башкорт театрында, 1924-1928 нче елларда – Казанда Татар академия театрында артист, режиссер һәм баш режиссер, 1931-1935 нче елларда – Казан һәм Әстерхан татар театрында артист һәм режиссер.

1940 елдан Татар академия театрында эшли.

Ш.Шамильский 1945 елда вафат булды.

Шагыйрь Әмир Мәхмүдовның тууына 75 ел

Шагыйрь, әдәбият галиме, филология фәннәре докторы (1999), җәмәгать эшлеклесе Әмир Гобәй улы Мәхмүдов 1947 елның 28 июнендә БАССРның Әлшәй районындагы Гәбдерәшит авылында туган.

Туган авылында – сигезьеллык, район үзәге Раевкада урта мәктәпне тәмамлагач, ул 1965-1969 нчы елларда Башкортстанның Бөре шәһәрендәге педагогия институтының рус филологиясе бүлегендә белем ала.

1974-1981 нче елларда – СССР Фәннәр академиясе Казан филиалының Тел, әдәбият һәм тарих институтында, 1981-1992 нче елларда – Казан педагогия институтында, 1998-2002 нче елларда ТР Фәннәр академиясенең Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында эшли.

1990-1995 нче елларда ул Казанда «Суверенитет» исемле газета чыгара.

«Матурлык тантанасы» (1983), «Мәңгелек моң» (1987) һәм «Әмир иле» (2008) дигән шигырь китаплары авторы.

Әмир Мәхмүдов 2018 елның 15 маенда Казанда вафат булды һәм туган авылы зиратында җирләнде.

Язучы Фәрит Гыйльминең тууына 75 ел

Язучы, 1982 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы Фәрит Гыйльметдин улы Гыйльми (Гыйльметдинов) 1947 елның 14 апрелендә ТАССРның Мөслим районындагы Уразмәт авылында туган.

1970 елда ул Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлый. 1970-1972 нче елларда ул Тарихи һәм мәдәни ядкярләрне саклау җәмгыятенең Әлмәт бүлеге җаваплы сәркатибе вазыйфасын башкара. 1972-1974 нче елларда исә Оренбург өлкәсенең Тук районында хәрби хезмәттә була. Фәрит Гыйльми 1974-1978 нче елларда Әлмәтнең 1 нче татар урта мәктәбендә тарих һәм әдәбият укыта. 1978-1983 нче елларда – Әлмәт батырма электр насослары заводында хезмәтне фәнни оештыру бюросы башлыгы, 1983-1985 нче елларда – «Оргтехстрой» трестында инженер булып эшли.

Архитектор Мөнир Агишевның тууына 90 ел

Архитектор Мөнир Хәсән улы Агишев 1932 елның 14 апрелендә Пенза өлкәсенең Биги авылында туган.

1957 елда ул Казанга килеп төпләнә. 1960-1962 нче елларда – ТАССР Торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының, 1962-1971 нче елларда – «Татгражданпроект» институтындагы проектларның, 1971-1990 нчы елларда исә Казан шәһәренең баш архитекторы була, бер үк вакытта (1966-1980) Казан төзүче-мөһәндисләр институтында архитектуралы планлаштыру кафедрасы укытучысы вазыйфасын да башкара.

М.Агишев проектлары нигезендә Юдино бистәсендәге торак квартал (1959-1962), Спорт сарае бинасы (1966), Казан шәһәр яны вокзалы бинасы (1967, В.Федоров һәм В.Логинов белән берлектә), Консерваториянең концерт залы (1967), «Татарстан» кунакханәсе бинасы (1970, Осия Берим һәм М.Хәйруллин белән берлектә), Г.Камал исемендәге ТДАТ бинасы (1981, Г.Горлышков һәм Н.Точилин белән берлектә), Кызыл Байрак авылындагы мәчет (1994, Т.Агишев белән берлектә) һәм башка объектлар төзелә.

М.Х.Агишев – М.Вахитов һәйкәленең архитектур эшләнеше авторы да (1985, архитектор В.А.Петербуржцев һәм А.В.Степанов белән берлектә).

М.Агишев 1994 елның 3 мартында Казанда вафат булды.

Композитор Мансур Мозаффаровның тууына 120 ел

Композитор, педагог, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1950), Татарстанның халык артисты (1964), Г.Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (1959) Мансур Әхмәт улы Мозаффаров 1902 елның 18 (кайбер чыганакларда – 6) мартында Казанда туган. Әнисе – танылган шагыйрә, кызлар мәктәбенең мөгаллимәсе Маһруй Мозаффария. 1945 елда Казан консерваториясе ачылу белән, Мансур Мозаффаров анда гомеренең соңгы көннәренә кадәр укыта. Композитор 1939 елда беренче операсын – «Галиябану»ны, 1943 елда исә икенчесен – «Зөлхабирә»не иҗат итә.

С.Хәким, М.Мазунов, Ә.Ерикәй, М.Җәлил, М.Садри кебек күренекле шагыйрьләрнең шигырьләренә көйләр язган М.Мозаффаров 1966 елның 20 ноябрендә вафат булды һәм Казанның Яңа Татар бистәсе зиратында җирләнде.

Җәмәгать эшлеклесе Габдулла Апанаевның тууына 160 ел

Җәмәгать һәм дин эшлеклесе, меценат, публицист, педагог һәм нашир Габдулла Габделкәрим улы Апанаев 1862 елның 15 мартында Вятка губернасының Малмыж өязендәге Сосна авылында (хәзерге Балтач районына керә) туган. Ул Шиһабетдин Мәрҗаниның яраткан шәкерте була. Габдулла Апанаев 1906 елның 1 февралендә «Азат» газетасының беренче санын, нашир буларак, бастырып чыгара.

Аның шәкертләре арасында Нәҗип Думави һәм Гаяз Исхакый кебек шәхесләрнең булуы үзе генә дә күпне сөйли.

Габдулла Апанаевның гомере фаҗигале төстә өзелә: 1919 елның 25 июнендә ул, М.Вахитовны үтерүне оештыруда гаепләнеп, кызыл гаскәрләр тарафыннан атып үтерелә.

Шагыйрь Кадыйр Сибгатуллинның тууына 80 ел

Шагыйрь, публицист, 1978 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы Кадыйр Сибгатуллин (Минкадыйр Идиятулла улы Сибгатуллин) 1942 елның 15 февралендә Татарстанның Балык Бистәсе районындагы Балыклы Чүкәй авылында дөньяга килә. Кече Укмас, Яншык һәм Олы Солтан авылларының мәктәпләрендә белем ала.

1974 елда Кадыйр Сибгатуллинның «Әманәт» дигән тәүге шигъри җыентыгы дөнья күрә. Шулай ук аның «Гамь» (1976), «Авазлар» (1981), «Хыял» (1986), «Инану» (1988), «Таңнар, кичәләр» (1989), «Гомерем дулкыннары» (1993), «Намазлык» (1994), «Әйтте шагыйрь» (2002) һәм «Бер ноктада» (2007) исемле шигырь җыентыклары да басылды.

К.Сибгатуллин 1994 елның 4 июнендә Чаллыда вафат булды.