Шәкертлек әдәбе (5)

Остаз сайлау

Тәкъва һәм диндар, яшьлерәк һәм куркым холыклы, пакь нәселле һәм йомшак сүзле, сабырлы һәм тирән гыйлемле, комсыз булмаган һәм шәфкатьле остазны табарга тырышырга кирәк. Әгәр мондый кеше табылмаса, табылган кадәрле дә ярап торыр. Кешенең үзеннән элек остазын сорарлар һәм остазына карап мөгамәлә кылырлар.

Әбү Хәнифә хәзрәтләре күп фикерләү соңында остазлык өчен Хәммәтне ихтыяр иткән һәм: «Хәммәтнең гыйлеме күп, үзе йомшак табигатьле, мәртәбәле (вәкарьле) һәм сабыр кеше иде, шуның өчен аны остаз иттем һәм файдаландым», – дигән.

Югарыда әйтелгән сыйфатлар остазга туры килсә, аны хөрмәтләү, һәр эштә аңа киңәш кылу һәм аның теләге белән йөрү тиешле. Тәҗрибәле остазлар кайсы шәкерт өчен нинди гыйлем файдалы икәнлеген белерләр һәм шундый дәресләр белән шөгыльләндерәрләр. Яшь вакытында Бохари хәзрәтләре бер остаз хозурына килеп, намаз мәсьәләләрен кабатлый башлаганында остаз: «Синен табигатең хадис гыйлеменә яраклы күренә», – дип, хадис галимнәре хозурына җибәргән иде. Бохари хадис гыйлемендә зур имам булып җитеште.

Галимнәрнең барысын да хөрмәтле тоту тиешле булса да, остазның хакы башкалардан артык. Шуның өчен остазны кадерли белү һәм хөрмәтен саклау тиешле. Хәзрәте Гали: «Мин – укытучының колымын, теләсә, мине сатсын яки хезмәт иттерсен һәм теләсә азат итсен», – дигән.

Ата белән ана мәшәкать йорты булган бу дөньяга килүгә сәбәпче булганнары хәлдә, остаз – сәгадәт йорты булган оҗмахка барырга сәбәпче. Шуның өчен остаз хакы ата белән ана хакыннан артык.

Остаз өчен яшерен һәм ачыктан дога кылу тиешле. Әбү Хәнифә хәзрәтләре: «Укыган намазларым соңында остазым, атам белән анам, үземнән укыган шәкертләрем өчен дога кылмый калмадым», – дигән.

Шәкерт үз остазының гайбәтен сөйләмәс, кеше сөйләгәндә риза булмас. Кирәк булмаганда аның алдыннан йөрмәс һәм урынына утырмас. Рөхсәт булмый торып, хозурында сөйләшмәс, гореф һәм гадәтләребезгә туры килмәгән рәвештә ишекләрен тартмас, ачуыннан куркыр, гөнаһ түгел эшләрдә аның кушканын җиренә җиткерер. Мөмкин булган кадәр хезмәтләрен башкарыр. Балаларын, бар якыннарын, дусларын хөрмәт итәр һәм олылар. Әбү Хәнифә хәзрәтләре: «Хәммәтне хөрмәтләвем сәбәпче, аның йорты тарафына аякларымны сузмадым», – дигән. Казый Фахреддин хәзрәтләре олы галимнәрнең берсе булып, үзен шул заманның солтаны да хөрмәт итәр иде. «Бу дәрәҗәләргә остазымны хөрмәт итеп таптым. Остазым Әбү Зайд Дәбусинең ашын пешерә һәм башка хезмәтләрен дә үти идем», – дигән.

Бохарада олы галимнәрнең берсе мәҗседтә шәкертләренә дәрес биргәндә кайбер сәгатьтә аяк өстенә тора иде. Шәкертләре моңа гаҗәпләнгәндә: «Остазымның сабый баласы үзенең иптәшләре белән уйнап йөри, кайчак мәсҗед янына килә, шул баланы күрәм дә остазымны олылап, аяк өстенә торам», – дип моның сәбәбен аңлатты.

Садедеддин Ширази исемле бер галим: «Углым галим булсын диюче кеше гыйлем әһелләрен хөрмәт итсен, гарип һәм мосафирларга шәфкать күрсәтсен, мондый кешенең углы галим булыр. Әгәр дә углы галим булмаса, углының углы галим булыр», – дигән.

Галим сәхабәләрдән Габдуллаһ бин Габбас Зәйд бин Сабит хәзрәтләре атының тезгенен тотып торган һәм: «Рәсүл Әкрәм олыларыбызга бу рәвештә хезмәт итергә боера иде», – дигән.

Гыйлем укытучы кеше олы яки кечкенә булсын, фәкыйрь яки бай булсын белгән нəрсǝне өйрәнү тиешле, гырьләнергә ярамас. Ләкин остазны, югарыда әйтелгәнчә, саф күңелле һәм риясыз, дəгъвaсыз һәм түзәмле, тәкъва кешеләр арасыннан табарга кирәк.

Укыр өчен Бохарага баручы бер шәкерт Сәмәрканд шәһәрендә бер хаким хозурына кереп, үзенең нияте хакында киңәш иткән иде. Хәким исә бу шәкерткә: «Бохарага барган сәгатьтә үк дәрес башлавын яраклы булмас, чөнки тизлектә бер кешене остаз итсәң, ихтимал, ул кешенең холкы һәм фигыле сиңа ошамас та, аннан китәргә мәҗбүр булырсың, остаз булган кешене ташлау күп вакытта гыйлемнән өлешсез калуга сәбәп була. Бәлки, бер-ике ай тирәсе торып, фикер һәм акыл ияләре белән киңәшеп һәм шуның соңында остаз ихтыяр кылсаң, яхшы булыр», – дип гүзәл киңәш бирде. Акыллы кешеләр: «Табибыңны рәнҗетсәң – шифа таба алмассың, остазыңны рәнҗетсәң – надан калырсың», – дигәннәр.

Хезмәтне бүгенге телгә яраклаштыручы: Мөхәммәтов Илдар Ринат улы, КДУ студенты

Ризаэддин Фәхреддин «Шәкертлек әдәбе» (Гыйлем алган заманда шәкертләр өчен кирәк булган әдәпләр бәян ителгән рисалә) / «Иман» нәшрияты, Казан – 2002/1423

Кызыклы һәм файдалы язмалар белән танышып бару өчен Вконтакте төркеменә кушылыгыз.