Шәкертлек әдәбе (3)

Дәрес һәм уку тәртибе

Гыйлемне үзенең тәртибе белән уку тиешле. Кирәкләрдән алда бик кирәкләр һәм кирәкмәсләрдән элек кирәкләр укылыр. Бик кирәкләр исә – фарызлар, аннан соң вәҗепләр һәм аннан соң сөннәтләр.

Фарызлардан иң элек үз башына киләчәкләрне (фарыз гайн) белергә тиешле. Балигъ булган кешегә иман һәм игътикад (инану), аннан соң намаз һәм тәһарәт, госел гыйлемнәрен белү; рамазан җитсә, ураза гыйлемен; бай булса, зәкәт һәм хаҗ гыйлемнәрен белү фарыз булыр. Сәүдә белән шөгыльләнергә керешсә, сәүдәнең шәригать каршында булган хөкемнәрен белү кирәк. Башка берәр кәсеп белән шөгыльләнсә, шул нәрсәнең шәригатьчә булган гыйлемнәрен өйрәнү тиешле.

«Заһидлек (диндарлык) турында китап язсаңчы!» – диючеләргә каршы Имам Мөхәммәд хәзрәтләре: «Сәүдә хакында шәригать хөкемнәрен бәян итеп, китап яздым», – дип җавап бирде. Бу җавабы белән заһидлек һәм тәкъвалык мәгамаләләрдә шәригать боерганча булудан башка нәрсә түгел икәнлеген белдерде.

Балигъ булганнар өчен тәвәккәл һәм тәүбә, сабыр һәм риза, хәвеф (курку) һәм риҗа (өмет, ялвару), түбәнчелек һәм гыйффәт (намуслылык) кебек әхлак гыйлемнәрен белү тиешле. Чөнки бу нәрсәләр белән гамәл итү – кешеләр өстендә бурыч. Әгәр дә гыйлемнәре булмаса, ул вакытта болар белән гамәл кылу мөмкин булмас.

Фарыз кифаяләрне (бер яки берничә кеше үтәсә, башкалар өстеннән төшә торган фарыз) өйрәнү – фарыз кифая. Кайбер вакытларда һәм кайбер кешеләргә генә кирәкле нәрсәләр (мәсәлән, җеназа намазы кебек) – фарыз кифая. Ләкин шәһәрдә яки авылда мондый фарыз кифаяләрне белүче яки кылучы булмаса, ул очракта фарыз гайнга (һәркем үтәргә тиешле фарыз) әйләнеп, шул урында вакыйганы белгән кешеләрнең барысы да гөнаһлы булырлар. Шушы сәбәптән фарыз гайннәрне өйрәнгәннән соң, фарыз кифаяләрне дә белү тиешле. Сәламәтлекне саклау рәвешләрен өйрәнү – мөстәхәб. Кайбер галимнәр моны да фарыз кифая дип әйткәннәр. Пәйгамбәребезнең дәва кулланганлыгы мәгълүм.

Гыйлем бик күп, әмма гомер бик кыска һәм аз булганлыктан бик кирәкләр соңында кирәкләрне өйрәнү һәм мөмкин кадәр борынгылар юлы белән йөрү тиешле. Мәсәлән, фарыз гайн булган игътикад (инану) гыйлеме борынгылар ысулынча укылганда һәркем аңларлык дәрәҗәдә җиңел. Сәхабәләр һәм борынгылар гадәтенчә белем алынса, игътикадларны дәлилләре белән белү дә мөшкәл булмас, чөнки алар каршында игътикадларның дәлиле Коръән белән хәдис иде. Игътикад хакында Коръән һәм сөннәттә булган дәлилләр бик ачык һәм җиңел. Игътикадны белгәннән соң пәйгамбәребез һәм сәхабәләрдән мирас булып калган башка гыйлемнәр алыныр. Бигрәк тә пәйгамбәребезнең сиярен (туганнан башлап үлгәненә кадәр булган хәлен, нәсел-нәсәпләрен, халифәләрне һәм ислам хакында булган хезмәтләрне) белү тиешле. Бу гыйлем, бердән, Исламга мәхәббәт урнаштытырганы һәм, икенчедән, шәкертләрнең зиһеннәрен ачып нурландырганы өчен файдалы. Сияр гыйлемен белгән кешенең күңелендә пәйгамбәребезнең (с.г.в.) хак рәсүл икәнлеге урын алыр.

Моннан соң шәкерт диннен башка кирәкләрен һәм аннан соң хисап, география кебек дөнья кирәкләрен дә укыр, өйрәнер.

Хезмәтне бүгенге телгә яраклаштыручы: Мөхәммәтов Илдар Ринат улы, КДУ студенты

Ризаэддин Фәхреддин «Шәкертлек әдәбе» (Гыйлем алган заманда шәкертләр өчен кирәк булган әдәпләр бәян ителгән рисалә) / «Иман» нәшрияты, Казан – 2002/1423

Кызыклы һәм файдалы язмалар белән танышып бару өчен Вконтакте төркеменә кушылыгыз.