Саксин каласы

Борынгы Саксин каласы. Рәсем ясалма фәһем ярдәмендә эшләнде

Саксин – Идел буе цивилизациясенең төп сәүдә шәһәре

Саксин – Урта гасырларда Идел елгасының дельтасында урнашкан зур һәм данлыклы шәһәр, аның исеме XI-XIV гасыр чыганакларында очрый. Ул урта гасырларда сәүдә, мәдәният һәм төрки-мөселман цивилизацияләренең үзәге буларак билгеле. Шәһәр турындагы беренче хәбәрләр гарәп географларының һәм сәяхәтчеләренең язмаларында калган, алар Саксиндагы халыкларның күптөрлелеген һәм сәүдә әһәмиятен тасвирлаган. Саксин Идел буенда – хәзерге Әстерхан өлкәсендә урнашкан, әмма төгәл урыны гасырлар буе археологлар өчен билгесез булып калган.

Ярослав чирүе хәзәрләргә каршы сугыша. 965 ел. Радзивилл елъязмасыннан миниатюра. ХV гасыр ахыры

Шәһәрнең урыны һәм тарихи контекст

Саксин Идел елгасының төп су юллары, диңгез һәм елга сәүдәсе берләшкән урында урнашкан. Ул көнбатыш-көнчыгыш сәүдә юлларының – Балтыйк-Каспий юлының мөһим ноктасы булган. Хәзерге археологик тикшеренүләр нәтиҗәсендә, Саксинның калдыгы дип саналган урында Самосдельск шәһәрлеге табылды. Әлеге җирдә табылган катламнар хәзәр, урта гасыр һәм Алтын Урда чорларын берләштерә, бу исә Саксин каласының тотрыклы һәм берничә гасырга сузылган үсешен фаразларга җирлек бирә.

Халкы һәм этник составы

Саксин күпмилләтле һәм күптелле шәһәр буларак күзаллана, анда төрле төрки һәм башка халыклар яшәгән. Тарихи чыганакларга караганда, Саксинда болгарлар, суварлар, огузлар, хәзәрләр һәм башка төрки төркемнәр көн күргән. Бу төркемнәрнең һәрберсе шәһәр икътисадына һәм мәдәниятенә йогынты ясаган.

Сәүдә һәм икътисад

Саксин Идел буе һәм Каспий диңгезе арасындагы сәүдә юлының мөһим мәркәзе булган. Ул шулай ук күп төрле товарлар – гәрәбә, керамика, тимер һәм текстиль алмашу урыны буларак та билгеле. Сәүдәчеләр Урта Азия, Кавказ, Каспий тирәсе һәм Шәрык илләреннән товарлар китергәннәр һәм аларны тагын да киңрәк регионнарга тарата алганнар. Бу Саксинның иң бай сәүдәчеләр һәм һөнәрчеләр шәһәре булуын дәлилли.

Монголлар һөҗүме

XIII гасырда монголларның һөҗүме Саксинны фаҗигале рәвештә юк иткән. Басып алу шәһәрнең җимерелүенә китергән. Археологик табылдыклар янгын, җимерелү һәм кешеләрнең хәвефле хәлдә калуы турында бәян итә. Монголларның һөҗүменнән соң сәүдә юнәлешләре үзгәргән, һәм шәһәр эре сәүдә үзәге буларак әһәмиятен югалткан. Шулай да аннан соңгы чорда кайбер территорияләрдә яңадан торгызу омтылышлыры ясалган, әмма алар дәвамлы булмаган.

Археологик табылдыклар һәм тикшеренүләр

Саксин шәһәрен казу эшләре хәзерге Әстерхан өлкәсендәге Камышак районында үткәрелә. Бу комплекслы объектта хәзәр, монголларга кадәрге һәм Алтын Урда катламнары табылган.

Археологик казынулар вакытында

Археологлар XI-XIV гасырларга караган урамнарны, йортларны, ачык мәйданнарны һәм һөнәрчеләрнең эш урыннарын казып чыгарган. Шулай ук табылган әйберләр арасында керамика, металл кисәкләре, көнкүреш кораллары бар.

Әһәмиятле табылдыкларның берсе – XI гасырда салынган калын кирпечтән ясалган шәһәр дивары. Ул зур шәһәр инфраструктурасының барлыгын дәлилли. Әлеге дивар ике манара һәм шәһәр ишеге белән бергә сакланып калган.

Археологик табылдыклар

Археологик катламнарда шулай ук XII гасыр мәчете һәм чүлмәкче мичләре дә табылган.

Бу табылдыклар шәһәр икътисадының катлаулы һәм бай булуын, дин белән мәдәниятнең алга киткәнлеген дә күрсәтә.

***

Саксин урта гасырларда сәүдә һәм мәдәният үзәге булган. Аның бай тарихы, күпмилләтле җәмгыяте һәм халыкара сәүдәдәге роле хәзерге көндә дә өйрәнүгә лаек. Әлеге шәһәр шул чордагы кешеләр тормышы, икътисады һәм мәдәнияте турында кыйммәтле мәгълүмат бирә.

Кызыклы һәм файдалы язмалар белән танышып бару өчен Вконтакте төркеменә кушылыгыз.