Марсель хәзрәт КӘРИМОВ: «Коръән Аллаһның кодрәтен аңлату өчен иңгән»

Марсель хәзрәт Кәримов.

Коръәндә «Әт-Тәквир» сүрәсендә Аллаһы Тәгалә болай ди: «Кояш [чалма шикелле] төрелгәч [һәм яктысы беткәч]. Йолдызлар [күктәге урыннарыннан] коелгач. Таулар [җир йөзеннән кубып, һавада] йөртелгәч». «Әт-Тәквир / Төрү» сүрәсе, 81:1-3.

ТӨП МАКСАТ – ИМАНГА ЧАКЫРУ

– Марсель хәзрәт, Коръәндә «Әт-Тәквир/Төрү» сүрәсе Кояш сүнү, йолдызлар коелу турында аятьләрдән башлана. Бу сүрә нәрсә аңлата? Ни сәбәпле иңгән ул?

– «Әт-Тәквир» (гарәпчә: ريوكتلا– ( «төрү», «чорнау» яки «бәйләү» мәгънәсендә. Бу сүрә Мәккәдә иңгән һәм аның төп темасы – Кыямәт көне (Ахирәт) башлануының дәһшәтле күренешләре.

Сүрә башында китерелгән аятьләр (1-3) Кыямәтнең космик галәмәтләрен сурәтли.

1. Кояш төрелгәч (тәквир) – Кояшның яктылыгы сүнгәч, аның әһәмияте беткәч.

2. Йолдызлар коелгач (инкидар) – йолдызларның сүнеп таралуы.

3. Таулар йөртелгәч (суййират) – таулар урыннарыннан кузгалып, тузан булып очканда.

Сүрә Мәккәдә яшәүче потка табынучылар Коръәнне «шагыйрь сүзе» яки «сихер» дип инкяр иткәндә иңгән. Аларга Ахирәтнең хаклыгы, Кыямәтнең барлыгы һәм аның куркынычлыгы шушы көчле аятьләр аша җиткерелә. Төп максат – кешеләрне уйлануга, иманга чакыру һәм дөньяның вакытлы икәнен күрсәтү.

Бу аятьләрне заманча астрономия һәм геология белән аңлатканда, төп принципны онытмаска кирәк: Коръән – фән дәреслеге түгел, ә кешеләргә Аллаһның кодрәтен аңлату өчен иңгән китап. Шуңа күрә аятьләр 1400 ел элек яшәгән кешеләргә аңлаешлы телдә әйтелгән, ләкин хәзерге фән бу күренешләрнең тирәнлеген ача.

С.Камалетдинов фотосы

КОЯШ СҮНӘР, ТАУЛАР КУЗГАЛЫР…

– 1400 елдан артык элек иңгән аятьләрдәге сүзләрне безнең заман фәне белән ничек аңлатып була? Кояшның сүнүен аңлатсагыз иде?

– Кояшның сүнүе (тәквир) дигәндә, хәзерге астрофизика Кояшның (водород ягулыгы беткәч) Кызыл гигант стадиясенә күчәчәген, аннары тышкы катламнарын түгеп, ак кәрлә (үлгән йолдыз) булып сүнәчәген фаразлый. «Төрелү» (чорналу) сүзе бик төгәл: йолдыз үлгәндә, аның төше үзенә тартыла, эчке гравитация «төреп» (кысып), чын мәгънәсендә матдәне изә. Кояшның яктысы сүнгәндә, ул чынлап та «төрелгән» хәлгә килә.

– Таулар ничек кузгалачак? Моны ничек аңларга?

– Тауларның кузгалуы (суййират) – аятьтә «таулар йөртеләчәк» дип әйтелә. ХХ гасырга кадәр кешеләр тауларны җиргә кадалган хәрәкәтсез баганалар дип санаган. Тектоник плитәләр теориясе (Альфред Вегенер, 1912 ел) ачылгач, без тауларның да даими хәрәкәттә икәнен белдек. Алар «йөри», ләкин бик акрын булганга сизмибез. Кыямәт көненең дәһшәтле вакыйгалары вакытында бу хәрәкәт шулкадәр көчәер ки, таулар тузан булып очып, таралыр.

Физика кануннары буенча, Кояш сүнгәндә, гравитация бозыла, Җирнең эчке корылышы җимерелә, бу табигый рәвештә тауларның кузгалуына китерә.

ФӘН КҮП КҮРЕНЕШНЕ РАСЛАДЫ

– Аллаһы Тәгалә тагын кайсы сүрәләрдә китергән мәгълүматны безнең заман галимнәре яңадан ачкан?

– Заманча фән Коръәндә 1400 ел элек әйтелгән күп күренешне раслады. Мисаллар:

1. Галәмнең киңәюе (галәмнең эволюциясе)

Коръәндә:

«Күкне Без зур бер куәт белән кордык [чөнки бу эш бик зур көч таләп итә]. Һичшиксез, Без зур көчкә иябез [Без аны киңәйтүчебез]». «Әз-Зәрият» сүрәсе, 51:47.

Фәндә: 1929 елда Эдвин Хаббл галактикаларның бер-берсеннән ераклашуын ачыклады. Бүгенге космология «Галәм киңәя» дигән фактка нигезләнгән.

2. Су әйләнеше (яңгырның барлыкка килүе)

Коръәндә: «Болытларны күтәрә торган җилләрне җибәрүче – Аллаһ. Теләгәне кебек Ул аны күктә [кайчак бер өем хәлендә] җәя һәм [кайчак] аны кисәк-кисәк итә. [И, күрә белгән кеше!] Син яңгырны аның араларыннан чыкканда күрәсең. Колларыннан теләгәннәренә аны җибәргәч, алар [муллык, бәрәкәт киләчәк дип] куаналар». «Әр-Рум / Румлылар» сүрәсе, 30:48.

Башка аятьтә: «Аллаһ шундый Зат ки, Ул болытны хәрәкәткә китергән җилләрне җибәрә. Шуннан соң Без аны [корылык сәбәпле] үле бер [хәлдә булган] өлкәгә куаладык һәм үлеменнән соң туфракны аның [яудырган яңгыры] белән терелттек. Терелтү дә шушылай [җиңел шәкелдә гамәлгә ашырылачак].

«Фатыйр / Бар кылучы» сүрәсе, 35:9.

Фәндә: борынгы греклар (Аристотель) яңгырны «җирдән чыккан пар» дип уйласа, XVI-XVII гасырларда гына (Бернар Палисси, Эдмунд Галлей) суның тулы циклы (океан – пар – болыт – яңгыр – елга) ачыла.

«КАБАТ АЧЫЛГАН» АЧЫШЛАР

– Мөселман галимнәренең тагын нинди ачышларын әле ХХ гасырда гына кабат ачканнар?

– Коръән аятьләре генә түгел, ә Алтын гасырдагы (VIII-XIII гасырлар) мөселман галимнәре дә заманча фәннәргә нигез салган. Аларның күп ачышлары XX гасырда Европада «яңадан ачылган».

Ибн ән-Нәфис (1213-1288) – кан әйләнеше: ул «канның үпкә аша әйләнеше» (pulmonary circulation) теориясен XIII гасырда язган. Европада бу ачыш XVII гасырда Уильям Гарвей тарафыннан «яңадан ачылган» һәм XX гасырга кадәр Гарвейга гына бәйләп йөртелгән.

Әл-Бируни (973-1048) – геодезия һәм плитәләр: ул Җирнең үз күчәре тирәсендә әйләнүен төгәл исәпләп кенә калмый, Һиндстан үзәнендәге ташларны тикшереп, Җирнең геологик хәрәкәте (тектоника) турында фараз әйтә Бу теорияләр Европада XX гасырда гына раслана.

Пульсарлар турында: пульсарлар – бик тиз әйләнүче нейтрон йолдызлар. Алар радиотавышлар чыгара. Алар 1967 елда Джоселин Белл Бернелл тарафыннан ачыла.

Кайбер мөфәссирләр (тәфсирчеләр) бу ачышны Коръәннең «Тарикъ» сүрәсе белән бәйли:

«Күк һәм төнге юлчы белән ант итәмен! Төнге юлчының ни икәнен син каян белә аласың? [Ул – яктысы белән караңгылыкны] Тишеп үтә торган йолдыз».

«Әт-Тарикъ / Төнге юлчы» сүрәсе, 86:1-3.

«Тарикъ» – «төнлә килүче», «кагучы» дигән мәгънәләрне бирә. Аларның сигналы һәрвакытта даими (ритмик). Пульсарлар «маяк» кебек, бик тиз арада (секунд эчендә йөзләгән тапкыр) нур сибә. 1967 елда ачканда, астрономнар аларны башта «LGM» (Little Green Men – «Кечкенә яшел кешеләр») дип атаган, чөнки аларны башка интеллект сигналы дип уйлаганнар. Коръәндә исә аларның табигый, ләкин гаҗәеп бер объект икәненә ишарә бар.

– Баланың ана карынында үсеш дәверләре турында фәнни ачышлар ХХ гасырда ясалган. Ә бит Коръәндә бу хакта да әйтелгән?

– Аллаһның Китабы бу хакта кешелеккә VII гасырда ук хәбәр иткән.

«Һичшиксез, Без кешене саф балчыктан яралттык. Шуннан соң аны [нәселенең яралтылу матдәсен] ышанычлы бер урын [булган аналык] эчендә су тамчысы иттек. Шуннан соң ул су тамчысын оешкан канга әверелдердек. Аннары ул оешкан канны бер чәйнәлгән ит хәленә китердек, ул чәйнәлгән ит кисәген сөякләргә әверелдердек, шуннан соң ул сөякләргә ит кундырдык. Шуннан соң аны башка бер яралтылыш белән бар иттек [тә, аны сөйләшә, ишетә, күрә белгән җанлы бер кеше хәленә китердек]. Яралтучының иң күркәме булган Аллаһ – Бик бөек».

«Әл-Мүэминүүн / Мөэминнәр» сүрәсе, 23:12-14.

Канада профессоры Кейт Леон Мур тикшеренүләрендә бу теманы ача. «Берничә ел мин Коръәнне һәм хәдисләрне өйрәндем, параллель рәвештә ана карынында яралгының үсешен күзәттем һәм шул нәтиҗәгә килдем: VII гасырда иңдерелгән Изге Китапта бүгенге фәнни нәтиҗәләр белән туры килә торган аятьләр бар. Бу ачыш мине тетрәтте», – ди ул. Ана карынында яралгының цикллы үсеше идеясе 1942 елда тәкъдим ителә, фәнни фикер буларак 1974 елда гына формалаша һәм күп тикшеренүчеләр тарафыннан таныла. «Изге Коръәнне белгән булсам, Нобель премиясен 20 елга иртәрәк алыр идем», – дип белдергән Кейт Мур.

Коръән аятьләре аңлатмалары «Кәлам Шәриф. Мәгънәви тәрҗемә». Коръәни Кәримнең ТР Диния нәзарәте әзерләгән татар телендәге тәфсиреннән алынды.

«Мәдәни җомга» газетасы 

Кызыклы һәм файдалы язмалар белән танышып бару өчен Вконтакте төркеменә кушылыгыз.