Тиздән Татарстан юлларында тизлек даими контрольдә булачак

«Мәскәү — Уфа», «Казан — Оренбург» һәм «Казан — Ульяновск» федераль дәрәҗәдәге автомобиль юлларында Автомобильләрнең хәрәкәт тизлеген өзлексез тикшереп тору системасы барлыкка килде.

«Автоматлаштырылган режимда эшләүче 100 прибор гомуми озынлыгы 900 километрдан артык булган 290 автомобиль юлы участогын контрольдә тота», — дип хәбәр итә Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгының ЮХИДИ Административ хокук бозуларны автомат рәвештә теркәү үзәге.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/08/05/190884/

Ульяновск өлкәсенең Иске Кулаткы районында Ганиев укулары узачак

Ульяновск өлкәсе Иске Кулаткы районының социаль-икътисади һәм милли-мәдәни үсешенә зур өлеш керткән Эдуард Ганиев истәлеген мәңгеләштерүнең әһәмияте турында губернатор Сергей Морозов районга эш сәфәре вакытында белдерде. Бу хакта Бөтендөнья татар конгрессы матбугат хезмәте хәбәр итә.

Ганиев укулары җирле татар милли-мәдәни автономиясе инициативасы белән узачак. Форумны әзерләү һәм үткәрүгә укытучылар, яшьләрне тәрбияләү һәм агарту буенча белгечләр, мәдәният хезмәткәрләре, югары мәктәп галимнәре һәм укытучылары, волонтерлар, тарихчылар, туган якны өйрәнүчеләр, дин әһелләре җәлеп ителәчәк.

«Укуларда мөмкин кадәр күбрәк кешенең катнашуы һәм үз инициативалары белән чыгыш ясавы бик мөһим. Мондый чаралар кешеләрне берләштерә һәм рухи көчен ныгыта, бу яшь буын өчен аеруча мөһим. Моннан тыш, Эдуард Әнвәр улы исемендәге бүләкне эшләү турында уйларга кирәк. Шулай итеп, без гражданнарны, аның эшен дәвам итүчеләрне, районда иреклеләр хәрәкәтен үстерү, игелеклелек һәм юмартлык өчен бүләкли алабыз», — диде Сергей Морозов.

Якын арада төбәк башлыгы катнашында оештыру комитеты узачак. Анда Ганиев укуларының йомгаклау программасы турында фикер алышачаклар. Тематик форум 16 октябрь көнне Иске Кулаткы авылында узачак.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/08/04/190945/

Балык Бистәсе районында борынгы Чаллы шәһәрлегенә мәгълүмат тактасы куелды

алык Бистәсе районы территориясендә урнашкан Казан ханлыгының башкаласы булган борынгы Чаллы шәһәрлеге урынына мәгълүмат тактасы куйганнар. Бу хакта “Татар-информ” хәбәрчесенә тарих фәннәре кандидаты, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы Нурулла Гариф сөйләде.

Тарихчы сүзләренчә, әлеге тактаны урнаштыру һәм куйдыру эшләрендә эшмәкәр Тәлгать Мотыйгуллин булышкан. “Чаллы шәһәрлеге бик борынгы булуга карамастан, аңа игътибар юк. Барысы акрынлап да халык ярдәменнән оештырыла бара”, — диде ул.

“Борынгы Чаллы йөз гектар җир алып тора. Ул Болгар, Алтын Урда һәм Казан ханлыгы чорында да булган. Шушы шәһәрлек тирәли  “Чаллы” атамалы унбер авыл бар. Ул Казан ханлыгында иң соңгы булып (1556 елда) җимерелгән шәһәр, кызганыч, хәзер ташландык хәлдә ята”, — диде ул.

Нурулла Гариф Татарстанда биш мең археологик һәйкәл барлыгын, шуның бары бишесе генә федераль тыюлык буларак кертелгәнлеген әйтте. “Борынгы Чаллы шәһәре шушы федераль тыюлыкның берсе. Хакимиятнең халык өчен туристик экскурсия оештыру теләге бар, әмма безнең район бай түгел”, — диде ул.

Борынгы Чаллы шәһәрчеге турында китаплар да нәшер ителгән булган. “Егермеләп китап бар. Котлы Бөкәш авылында шәһәрчекнең музее урнашкан. Борынгы чишмәләре ташландык хәлдә ята. Аларын да торгызасы иде. Әмма ул җимерелми, без аны, тыюлык буларак, карап, саклап торабыз”, — диде тарихчы.

  • Борынгы Чаллы каласы — хәзерге Балык Бистәсе районы территориясендә урнашкан шәһәр. Ул  Казан ханлыгының  Кама елгасыннан ерак түгел Ногай юлында бер үзәге булган. Бу хакта XVI гасырның тарихи документлары һәм борынгы татар риваятьләре сөйли. Беренче мәгълүматлар кайбер рус елъязмаларында ук табылган.

 

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/30/190644/

Омск татарлары башкисәр Ермак һәйкәленә каршылык белдерә

Омск татарлары, Тара шәһәрендә Ермакка һәйкәл урнаштыруга дәгъва белдереп, губернаторга хат язган. Бу хакта Омск шәһәре татарлары милли-мәдәни автономиясе рәистәше Марат Катыров “Татар-информ”га белдерде.

“Ул (Ермак – ТИ) себер татарлары хәтерендә бары тик башкисәр, татарларны кайгы-хәсрәткә һәм газапларга дучар иткән бер килмешәк булып кына саклана. Ул авылларны пушкадан аттырган. Аның турында тискәре хатирәләр генә. Ә бу һәйкәлне кую милләтара дошманлык, каршылык кына уята. Без Омск шәһәре, Омск өлкәсе, район җәмәгатьчелеге моңа катгый каршы, хатта шул хакта яздык”, — диде ул.

Марат Катыров өлкә губернаторы Александр Бурковка түгәрәк өстәл җыярга һәм бу мәсьәләне кабат карарга тәкъдим иткән. “Һәйкәлне тарихи шәхес, тарихи һәйкәл буларак төбәкне өйрәнү музеена куйсыннар. Үзләренең өстенлеген, бу халыкның басып алынган булуын, милли каһарман итеп күрсәтеп түгел”, — ди Марат Катыров.

Марат Катыров әйтүенчә, шәһәрдә моңа охшаш хәл бер тапкыр булган инде. “2016 елда Совет ял паркында, янәсе азат итүче Ермакка бюст куйдылар. Соңыннан Омск шәһәре хакимияте вәкилләре белән түгәрәк өстәл җыйдык. Алар бер елдан бу бюстны ала һәм аны музей территориясенә куячаклар дип килештек. Башка мэр, башка губернатор сайланды. Ә бюст шунда тора, плитәсе төшкән, ташландык хәлдә”, — ди ул.

Татар берлеге исеменнән Марат Катыров мөрәҗәгать белән Себер шәһәрләрендәге татар автономияләренә, шулай ук Татарстанга, Бөтендөнья татар конгрессына да чыгарга җыена.

  • Ермак Тимофеевич (1532 — 1585) – Себерне яулап алучы булып саналган казак атаманы. 27 июль көнне Омск өлкәсенең башкаласыннан кала икенче иң зур шәһәре Тарада Ермакка һәйкәл куелды.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/29/190598/

Мишәр татарлары «Ц» хәрефенә һәйкәл куярга җыена

Чувашиянең Урмай авылы мәдәният йорты янында “ц” хәрефенә һәйкәл урнаштырачаклар. Бу хакта “Татар-информ” хәбәрчесенә Чувашстан татарлары милли-мәдәни автономиясе рәисе Фәрит Гыйбатдинов сөйләде.

“Бәлки “ц”лаштырып сөйләшүче мишәрләргә, мәдхия буларак, һәйкәл куярга кирәктер дип уйландым. Бу идеяне халык хуплады. Проект буларак ул кабул ителде, якын айларда, Алла теләсә, Урмай авылы мәдәният йорты янына һәйкәл куячакбыз”, — диде ул.

Фәрит Гыйбатдинов фикеренчә, “ц” хәрефе урнаштырылса, килгән халыкка, туристларга да кызыклы урын булачак. “Һәйкәл җирле халыкка уйланыр өчен әйбәт булыр иде”, — диде ул.

“Бөтенесе тел, милләт турында кайгыра. Без, татарлар, төрле диалектларга бүленгән, мишәрләр, типтәрләр, Себер татарлары һ.б. бар. Шул ук вакытта мишәрләрнең дә “ц”лаштырып сөйләшүчеләре бар. Кызганыч, шушы аерма югалып бара”, — диде рәис.

Фәрит Гыйбатдинов сүзләренчә, “ц”лаштырып сөйләшүче мишәрләр күбесенчә Чүпрәле, Мордовия, Башкортстан, Чувашиянең татар районнарында бар.

“Элек, Казан татарлары сөйләменә күчсәң, “әй, лыгырдап торма әле”, дип әйтәләр иде, ягъни җирле халык ул сөйләмне кабул итми иде. Соңгы вакытта авылыбызга мөнәсәбәт башка. “Ц” хәрефе сөйләмнән югала бара, сөйләмгә күбрәк рус сүзләре кыстырыла. Кызганыч, глобальләшү процессы үзенекен итә”, — ди ул.
Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/29/190572/

Санкт-Петербургның Левашовка зиратында татарларга Истәлек билгесе куелды

Санкт-Петербургның Левашовка зиратында татарларга Истәлек билгесе куелды

Ачылыш тантанасында Татарстан вице-премьеры Васил Шәйхразиев, Санкт-Петербургның төбәкара мөнәсәбәтләр һәм миграция сәясәтен гамәлгә ашыру комитеты рәисе Олег Капитанов, Санкт-Петербург һәм Россиянең Төньяк-Көнбатыш төбәге мөфтие Равил Пончеев һәм башка рәсми затлар катнашты. Истәлек билгесен ачканнан соң мөфти Равил хәзрәт Панчеев Коръән сүрәләре укыды һәм җеназа намазы укыды. Чара ахырында катнашучылар һәйкәлгә чәчәкләр куйды.

“Истәлек билгесе проектының авторы — Санкт-Петербургта танылган архитекторлар — Виталий һәм Лариса Кузнецовлар. Һәйкәл куюны башлап җибәрүче — Ленинград блокадасында яшәгән, Санкт-Петербургта иң борынгы һәм танылган җәмәгать эшлеклеләренең берсе, Санкт-Петербург һәм Ленинград өлкәсе татар җәмгыятен гамәлгә куючысы Шамил Измайлов улы Акбулатов. Ул шулай ук әлеге билгене әзерләү иганәчесе һәм меценат булды”, – диделәр матбугат хезмәтендә.

Элегрәк Санкт-Петербургка эш сәфәре кысаларында ТР Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин Ленинградтагы зур террор корбаннары турында халык истәлегенә куелган зиратта булды һәм монументка чәчәкләр салды. Республика парламенты башлыгы ватандашлар истәлеген саклауның мөһимлеген билгеләп үтте.

  • Бүген Левашов мемориаль зиратында 35тән артык һәйкәл бар. Алар арасында псковичларга, новгородлыларга, ингерманландларга, украиналыларга, яһүдләргә, Россия немецларына, Ленинград ассириячеләренә, латышларга, ГУЛАГның Италия корбаннарына һәм репрессияләрдән зыян күргән башка кешеләргә багышланган һәйкәлләр бар.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/24/190349/

Чувашиянең Урмай авылы балалары татарча клип төшергән (ВИДЕО)

Чувашиянең Урмай авылы «Тамчы» балалар ансамбле «Гармунчыга» җырына клип төшереп youtube.comканалына урнаштырган.

 

  • «Тамчы» — Чувашиянең татар җәмәгать эшлеклесе Фәрит Гыйбатдинов җитәкчелегендәге «Мишәр» ансамбленең балалар студиясе. Ансамбльнең җитәкчесе — Татарстанның атказанган артисты Илдус Шәйдуллин.

«Максатыбыз – интернет аша татар-мишәрләрнең иҗатын дөньяга тарату. Без Казан татарлары фольклорын кабатларга теләмибез. Татар сәнгате ул күпкырлы, ул бер төрле һәм бер юнәлештә генә була алмый. Исәбебез – шуны киләчәк буынга җиткерү», — диде Фәрит Гыйбатдинов «Татар-информ» хәбәрчесенә.

Фәрит Гыйбатдинов бу теманың «Кәрван мирас» проекты белән өченче ел дәвам итүен искәртте.

Клипны ансамбль үз мөмкинлекләреннән чыгып әзерләгән, финанс ярдәме эзләнмәгән.

«Мишәр» ансамбле алдарак «Сугян яр» композициясенә клип эшләгән иде. Хәзер «Айнук бәете» композициясен әзерли башлаганнар.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/23/190265/

 

Татарстан китап нәшрияты 100 еллык юбилеен уздырды

22 июльдә Татарстан китап нәшрияты үзенең 100 еллык юбилеен билгеләп үтте. Бу хакта «Татмедиа» Республика матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгының матбугат хезмәтләре белән эшләү һәм җәмәгатьчелек белән элемтә бүлеге хәбәр итә.

1919 елның 22 июлендә РКП(б) Казан губкомы карары нигезендә РСФСР Дәүләт нәшриятының Казан бүлеге оештырыла. Ул хәзерге “Татарстан китап нәшрияты”на нигез салган. “Бер гасырлык тарихы дәвамында Татарстан китап нәшриятының төп миссиясе үзгәрешсез кала: татар әдәбиятына, туган телдә укуга, аны саклауга һәм үстерүгә укучылар игътибарын җәлеп итү”, — диелә хәбәрдә.

Татарстан китап нәшрияты “Татар әдәбияты үзәге” проектын гамәлгә куя. Аның ярдәмендә татар китаплары укучыга үтемлерәк була башлады. tatkniga.ru сайтында татарча китаплар басма вариантта да, электрон вариантта да бар. Электрон китапларның күпчелеген бушлай укырга була.

Татарстан китап нәшриятының 100 еллыгы уңаеннан ел дәвамында республика районнарында танылган татар язучылары һәм шагыйрьләре катнашында “Китап бәйрәме” уздырылачак. Быел нәшрият махсус бәйрәм программасы белән Бөтенроссия һәм халыкара дәрәҗәдәге китап фестивальләрендә катнашачак, матбугат чараларында һәм социаль челтәрләрдә бүләкләр уйнатачак.

2018 ел ахырында китап нәшрияты татар әдипләренең әсәрләрен аудиокитап итеп яздыра башлады. Узган елда 162 сәгатьлек аудиоматериал яздырылган. Ә быел 580 сәгать яздыру планлаштырыла. Аудиокитапларны бушлай тыңларга һәм йөкләп алырга була.

  • Якутиянең китап нәшриятлары аудиокитаплар яздыру буенча Татарстан тәҗрибәсе белән кызыксынды.
 Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/23/190260/

Питрау батыры – 2019 билгеле

Мамадыш районы Җөри авылының Тырлау аланында XX республикакүләм “Питрау” керәшен мәдәнияте фестиваленең абсолют көрәш батыры билгеләнде. Җиңүче булып Теләче исеменнән чыгыш ясаган Муса Галләмов танылды. Аңа тәкә тапшырылды.

Киеренке көрәш иртәнге өчкә кадәр дәвам итте.

Җиңүчеләр исемлеге:

Зурлар арасында:
60 кг

1. Исхаков Ришат (Мамадыш)
2. Димиев Илназ (Мамадыш)
3. Закиров Илдар (Казан)
4. Гайфетдинов Илһам (Мамадыш)
70 кг
1. Фәләхов Ислам (Алабуга)
2. Юнысов Булат (Мамадыш)
3. Кәримуллин Динар (Теләче)
4. Миңнуллин Илназ (Балтач)
80 кг
1. Кәлимуллин Ренас (Теләче)
2. Синәкәев Рамил (Әлмәт)
3. Степанов Максим (Мамадыш)
4. Галимуллин Ранис (Теләче)
90 кг
1. Мусин Булат (Казан)
2. Галимов Илнар (Алабуга)
3. Ахунҗанов Эльмир
4. Сәләхетдинов Раил (Казан)
100 кг
1. Нургалиев Раил (Биектау)
2. Әдиятуллин Дамир (Казан)
3. Хәмитов Эльдар (Чаллы)
4. Алтынбаев Айдар (Әлмәт)
120 кг
1. Галләмов Муса (Теләче)
2. Сәләхов Радик (Әлмәт)
3. Гарифуллин Зөлфәт (Кукмара)
4. Айзатуллов Рамил (Казан)
Авыр үлчәү
1. Фәйзуллин Фәрхәт (Питрәч)
2. Зәйнуллин Фирдүс (Яшел Үзән)
3. Павлик Сергей (Ульяновск)
4. Гыймадиев Илфат (Норлат)

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/21/190140/

«Сөмбел» фильмы татар, үзбәк һәм рус телләрендә булачак

Зифа Кадыйрова романы буенча төшерелә торган «Сөмбел» фильмы өч телдә булачак. Бу хакта фильмның генераль продюсеры Миләүшә Айтуганова һәм режиссер Рәшит Маликов әйтте.

  • «Сөмбел» фильмы – Татарстан белән Үзбәкстанның копродукциясе. Продюсерлары – Татарстаннан Миләүшә Айтуганова һәм Үзбәкстаннан Улугбек Абдуллаев. Кино төшерү төркеме әйтүенчә, фильм татар, рус һәм үзбәк телләре катнаштырылып төшереләчәк. Фильм төшерү төркеме эш итә торган сценарий рус телендә язылган.

«Сөмбел» фильмында төп рольне Кырым татары Сабина Асанова башкара. Ул Ташкентта рус телле театрда эшли. Аның партнерлары — Динар Хөснетдинов һәм Айдар Вәлиев – татар театры актерлары. «Әлегә Сөмбел русча сөйләшә, Булат аңа татарча җавап бирә, Байрас та русча сөйләшә. Әлегә шулай. Тавышларны ничек яздырасыбызны вакыт күрсәтер», — диде режиссер Рәшит Маликов.

«Тел мәсьәләсендә кичә бәхәсләштек. Романдагы Арслановлар гаиләсе – чын татар гаиләсе. Без алар үзара татар телендә сөйләшергә тиешләр дип саныйбыз. Минемчә, татарлар – татарча, үзбәкләр – үзбәкчә сөйләшсен. Тәрҗемәне субтитрлар белән бирергә дә була. Үзбәкстан ягы тавышны үзбәкчә дә яздарыбыз, диләр. Алай да мөмкин», — дип аңлатты Миләүшә Айтуганова.

«Мин үзем өч телдә барган киноларны күргәнем бар. Начар дип әйтмәс идем. Казахстанда «Возвращение домой» дигән бик шәп фильм карадым. Ул өч телдә – кырым татарлары, украин һәм рус телләрендә бара. Ул бик табигый», — дип дәвам итте продюсер.

  • Фильмның сюжеты буенча Сөмбел авылда яши, Булат белән тормышлары барып чыкмагач, ул баласын алып Бохарага китә. Сөмбелгә Булатның бертуганы Байрас та гашыйк. Ул күпмедер вакыттан Сөмбел янына Бохарага килә.

 

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2019/07/20/190097/