«Хозур» нәшриятында Риза Фәхретдиннең “Мәрҗанинең хаҗ сәфәре” китабы чыкты

Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең «Хозур» нәшрият йортында татар халкының мәшһүр тарихчысы, дин галиме, җәмәгать эшлеклесе, педагог һәм әдип Риза Фәхретдиннең “Мәрҗанинең хаҗ сәфәре” хезмәте басылып чыкты. Бу турыда Диния нәзарәте матбугат хезмәте хәбәр итте.

Хаҗ сәфәре – фарыз гамәл һәм һәр мөселман тормышында олы вакыйга. Бу сәфәргә бабаларыбыз гомер буе диярлек җыенган һәм ул зур кыенлыклар белән үткән. Йөз ел элек татар кешесенең хаҗга нинди юл белән барганы, изге урыннарны күрер өчен күпме вакыт таләп ителгәне Мәрҗани хәзрәтнең хаҗнамәсендә бәян ителә.

Мәгърифәтчебез 1880 елда хаҗ сәфәренә чыгып, галимнәр белән очрашулардан, төрле шәһәрләрдән тәэсирләрен хәтер дәфтәрендә теркәп барган. Ул хаҗ вакытында төрле илләрдән юлланучы хаҗиларның Коръәнне ничек укулары, төрле мәзһәб вәкилләренең ничек гыйбадәт кылуларын да өйрәнгән.

Шушы хатирәләрне аерып алып, аңлатмалар биреп, Риза Фәхретдин басмага әзерли. “Хозур” нәшрият йорты әлеге хезмәтне хәзерге татар әдәби теленә күчереп, 1898 елда гарәп имләсендә чыкан нөсхәне дә кертеп, “Мәрҗанинең хаҗ сәфәре” китабын нәшер итте, диелгән әлеге хәбәрдә.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/24/177698/

“Әни, әнкәй, әнием” бәйгесендә беренче урынга Айсылу Лерон лаек булды

Телевидение алып баручысы һәм журналист Айсылу Лерон Казанның 20нче гимназиясендә беренче тапкыр шәһәр күләмендә узган “Әни, әнкәй, әнием” бәйгесендә абсолют җиңү яулады. Бу хакта ул “Татар-информ” хәбәрчесенә үзе сөйләде.

Айсылу Лерон сүзләренчә, бәйгедә Казан районнарында җиңү яулаган әниләр катнашкан. “Барлыгы алты әни катнашты, кызганыч, җиденче әни авырып китте. Элек конкурс Совет районында гына узган булган”, — диде ул.

Конкурс биш этаптан торган. Яшь әниләргә визитка, бишек җырын җырлау, һөнәр күрсәтү, милли ризыкны тәкъдим итү, милли бию башкару кебек биремнәр бирелгән.

“Бу конкурска әзерләнгәндә бик дулкынландым, чөнки ул зур җаваплылык таләп итте. Улым Нурихан йөри торган Мәскәү районындагы “Балакай” бакчасын, шул райондагы икенче гимназиягә йөрүче кызым Фәридәнең мәктәбен якладым. Үзем генә түгел, гаиләбез белән әзерләндек”, — дип сөйләде Айсылу Лерон.

“Мин бу бәйгедә әни буларак балаларымны да сәхнәгә чыгардым, без җырладык, балалар шигырьләр дә сөйләде, алар өчен дә бу бәйге тәҗрибә булды”, — диде җиңүче.
Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/24/177709/

Кариев театрының баш режиссерына Фатыйма Ильская шкатулкасын бүләк иттеләр

Кариев театрының баш режиссеры Ренат Әюповка Фатыйма Ильскаяның шкатулка-сандыгын бүләк иттеләр. Бүген шкатулканы Кариев театрының 30 еллык юбилее тантанасында Татарстанның һәм Россиянең халык артисты Равил Шәрәфиев тапшырды.

Әлеге нәни сандык Равил Шәрәфиев коллекциясендә сакланган. Камал театрының күренекле актеры Ренат Әюповның сандыклар коллекциясе турында ишеткән һәм шуңа күрә легендар татар актрисасының истәлеге булып калган шкатулканы бүләк итергә булган.

Равил Шәрәфиев театрны сәхнәдән юбилее белән котлаганда Ренат Әюповның “Супер кияү” спектаклен мактады. “Туфан Миңнуллинның “Алты кызга бер кияү” пьесасы безнең Камал театрында да куелды, әмма сезнеке яхшырак, җитдиерәк”, — диде ул.

Бүген – татар театрының рәсми танылган туган көнендә – Кариев театры үзенең 30 еллык юбилеен бәйрәм итте. Коллектив үзенең яңа сәхнәсеннән рәсми һәм коллегаларының котлауларын кабул итте.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/22/177618/

Разил Вәлиев татар музыкасының шәрыкъкә йөз тотарга тиешлеген әйтте

Татар музыкасы көнбатышка йөз тота, шәрыкъкә күз атсак яхшырак булачак дигән фикердә халык шагыйре Разил Вәлиев. Бу хакта ул Рәшит Ваһапов мәдәниятне үстерү фондының 2018 елны йомгаклау матбугат конференциясендә әйтте.

«ХХ гасыр башында безнең музыкабыз шәрыкъкә йөз тоткан. Тукайларыбыз шушы музыкада тәрбияләнгән. Бүген музыка юнәлешендә ялгышрак юнәлеш алдык», — ди Разил Вәлиев.

Разил Вәлиев «Үзгәреш җиле» фестиваленең дә көнбатыш үрнәгендә булганлыгын искәртеп үтте.

«Япония, кытай, корея, монгол музыкасының алга китүен күрәбез. Әмма бездә бу мәдәниятләрнең концертлары оештырылмый», — ди шагыйрь һәм җәмәгать эшлеклесе.

Разил Вәлиев музыкаль мирасыбызны саклау юнәлешендә дәүләт югарылыгында эш баруын, милли музыка өлкәсендә концепция эшләнүен әйтте. Сыйфатлы эстрада музыкасы өлкәсендә зур эш башкарган Ваһапов фестивален оештыручыларга рәхмәтен җиткерде.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/20/177460/

АКШ галиме Алтын Урданың таркалуы Чума таякчыгы бактериясенә бәйле дип саный

Висконсин һәм Казахстандагы Назарбаев университетлары профессоры, тюрколог, татар тарихы белгече Юлай Шамилоглы Алтын Урданың таркалуы Чума таякчыгы бактериясе белән бәйле дип саный. Бу хакта ул Кол Шәрифнең Ислам мәдәнияте музеенда үткән лекциясендә сөйләде.

“2013 елда галимнәр Yersinia pestis — Чума таякчыгы бактериясен тикшерә һәм аның чума авыруын барлыкка китерүдә төп сәбәпче булуын ачыклый. Европада XIV-XV гасырларда халык саны өч тапкырга кимегән, кешеләр күпләп үлгән. Алтын Урданың таркалуы да нәкъ менә әлеге авыруның таралуына бәйле”, — ди галим.

“Кыргызстанда Ыссык-күл территориясендә христиан төркиләренең яши торган төркеме була, 1339-1340 елларда алар яшәгән җирдә бик күп кабер ташлары куела, аннан соң 70 ел арасында бер генә кабер ташы табыла.

«Мин чума авыруының шул территориядән узганын аңладым һәм хәзер ул халыкның чума авыруы аркасында үлгәнен исбатларга тырышам”, — диде Юлай Шамилоглы.

Галим сүзләренчә, чума Идел буена да тарала. “Болгарда 1350 елларда кабер ташлары күпләп куела, 1357-58 елдан соң Идел буендагы болгар телендә язылган бер генә дә кабер ташы да табылмый”, — ди ул.
Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/18/177278/

Фәнзилә Җәүһәрова халык музыка уен кораллары профессиональ сәхнәдә яңгырый ала дип саный

Республика традицион мәдәниятне үстерү үзәге җитәкчесе Фәнзилә Җәүһәрова халык музыка уен коралларының профессиональ сәхнәдә яңгырый ала дип белдерде. Бу фикерен ул «Казан» милли-мәдәни үзәгендә узган «Татарстан — яңа гасыр» дип исемлəнгəн Республика иҗтимагый хəрəкəтенең Югары киңәшмәсе утырышында җиткерде.

“Халык музыка уен коралларының профессиональ сәхнәгә менү мөмкинлекләре бар. Мәсәлән, 2013 елда безнең үзәк татар халык традицион мәдәниятендә актив кулланылышта йөргән гөслә уен коралын торгызу буенча берничә түгәрәк өстәл оештырды.

Бервакыт, музыка мәктәбе директорлары килде. Ни өчен гөсләне өстәмә предмет буларак кертә алмыйсыз дигән сорауга алар: “Моның өчен арканы кертергә кирәк”, — диделәр. Ә арка уен коралын укыта торган укытучылар юк”, — диде Фәнзилә Җәүһәрова.

“Әмма горурланып әйтә алам, без гөсләне беркадәр торгыздык. Ул “Бәрмәнчек” фольклор ансамблендә кулланыла. Үзешчәннәр арасында да фольклорчы Геннадий Макаров тырышлыгы белән таралыш тапты”, — дип сөйләде Фәнзилә Җәүһәрова.

“Шул ук татар уен коралы – ятаганны без Төмән өлкәсендә торгыза алдык. Андагы өч коллектив инде әлеге уен коралын куллана”, — ди традицион мәдәниятне үстерү үзәге җитәкчесе.
Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/17/177254/

Рөстәм Миңнеханов Әтнә театрын 100 еллык юбилее белән котлады

Рөстәм Миңнеханов Әтнә татар дәүләт театрын 100 еллык юбилее белән котлады. Бүген республиканың театр җәмәгатьчелеге Театр елы ачылу уңаеннан Әтнә театрына җыелган иде. Театр әһелләренең Әтнәгә җыелуы бу театрның 100 еллык юбилее тантанасына да бәйле.

  • Әтнә театры юбилеен халык театрының беренче спектакленнән башлап исәпли. 1918 елда район һәвәскәрләре тарафыннан “Бәхет кошы” исемле спектакль куелган. 1911 елда театрга дәүләт статусы бирелде. Хәзер театр Габдулла Тукай исемен йөртә.

“Тагын 100 елдан тагын шушында очрашсак шәп булыр иде, — дип шаяртты Президент бүген Әтнә театры сәхнәсеннән. – Очраша алмасак та, ул истә калачак. 100 елдан җыелып искә алсалар да зур җиңү булачак”, — диде ул.

Рөстәм Миңнеханов Әтнә театрының иң кыен елларда барлыкка килгәнлеген, ил үсешенең иң авыр елларында да үз традицияләрен саклап калганлыгын искәртеп үтте. “Без аны 2011 елда күреп, дәүләт статусы бирдек. Ул моңа лаек иде”, — диде ул театр турында.

Театр артистлары: “Без — Рөстәм Нургалиевич ачкан бердәнбер профессиональ театр”, дип горурлана.
Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/13/176998/

Марс Шабаевның гаиләсе язучының кулъязмаларын архивка тапшырды

13 декабрь көнне Тататрстанның Архив эше буенча дәүләт комитеты татар язучысы, тәрҗемәче Марс Шабаевның гаиләсе тапшырган кулъязма истәлекләрен, фотоларын җәмәгатьчелеккә күрсәтте.

Чарада язучының тормыш иптәше Роза Шабаева да катнашты. “Марска иҗат эшендә гел булыша торган идем, кулъязмаларын басма машинкада үзем җыйдым”, — диде ул.

Роза Шабаева сүзләренчә, дәүләт архивына язучының барлык кулъязмалары, шул исәптән йөзләп фотографиясе тапшырылган. Ул язучының кайбер кулъязмаларын матбугатта бастырып чыгарырга ниятли.

Чарага Марс Шабаевның оныгы Наилә дә килгән иде. Оныгы бабасының шаян кеше булуын искә төшереп, поэмасыннан өзек укыды.

Татарстанның Архив эше буенча дәүләт комитеты җитәкчесе Гөлнара Габдрахманова Роза Шабаевага рәхмәт хаты тапшырды.

  • Марс Садри улы Шабаев 1933 елның 14 июлендә Татарстан АССРның Минзәлә районы Югары Тәкермән авылында укытучы гаиләсендә туган. Күренекле әсәрләре: «Әби-апа» , «Сине эзлим» (1965), «Артист» 1966). «Җикән камыш», «Онытма» һәм русча тәрҗемәдә чыккан «Ищу тебя» җыентыкларындагы шигырь һәм поэмалары өчен М. Шабаев 1976 елда Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек булган.

 

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/12/13/176996/

Рөстәм Миңнеханов: Татар авылы бетсә, без дә әкренләп таралып бетәчәкбез

Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов татар халкының нигезен авылларның яшәвендә күрә. «Татар авылы бетсә, без дә әкренләп таралып бетәчәкбез», — ди ул. Бу фикерен Рөстәм Миңнеханов Чаллының IT-паркында узган “Татарстанның эшлекле хезмәттәшләре” VIII Форумның пленар утырышы вакытында әйтте.

“Без монда үзебезнең татарлыгыбызны саклап калырга җыелдык”, — дип мөрәҗәгать итте ул Форумга килгән Россия һәм чит ил татар эшмәкәрләренә. “Без аны шәһәрдә саклап кала алмадык, ул – авылларда. Татар авылы бетсә, без дә әкренләп таралып бетәчәкбез”, — диде Рөстәм Миңнеханов.

Шул сәбәпле Рөстәм Миннеханов авылларның яшәү сыйфатын шәһәрнекеннән дә ким булмавын әйтте. Аларда яшәү сыйфатың конкурентлы дәрәҗәгә күтәрү кешеләрне авылларда калып эшләргә җәлеп итәчәк, диде Татарста Президенты.
Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/11/30/176209/

Татарстан ата-аналары балаларны музейларга йөртүне оештыру мәсьәләләренең җиңелләшүен көтә

Балаларны класслар белән музейларга алып бару шартлары катлаулануына ата-аналар ризасызлык белдерә. Бу хакта “Татар-информ” хәбәрчесенә Татарстан Милли музее генераль директоры Гөлчәчәк Нәҗипова әйтте.

“Элек тарих дәресләре һәм әдәбият дәресе программаларында музейларга барулар мәктәп программасына кертелгән иде. Без Тукайны Тукай музеена барып өйрәндек, — ди ул. — Хәзер ул тәртип бетте. Мәктәпләрдә беркая да барырга ярамый, беренче чиратта – дәрес. Шуңа да без мәктәпләргә үзебез киләбез”.

“Әти-әниләр балаларның музейларга йөрүләрен бик телиләр. Аларның үзләренең бала белән музейларга йөрергә вакытлары җитми, төркем белән җыеп алып баруны оештыру да бик мәшәкатьле”, — ди Гөлчәчәк Нәҗипова.

Ул Казан балаларын Алабуга музейларына алып бару өчен 12 төрле документ җыярга кирәклеген әйтә. “Оештыру эшләрен җиңеләйтү тәкъдимнәре белән чыктык. Җыелып сөйләшүләр дә булды. Югыйсә, киртәләр куелды. Ә чишү юллары кыен”, — ди ул.

Бүген Татарстан мәдәният министрлыгында үткәрелгән Иҗтимагый совет утырышында министрлык эшчәнлегенең халык күзаллаган өстенлекле юнәлешләре билгеләнде. Мәдәният министрлыгының эш юнәлешләрен билгеләү буенча дәүләт хезмәтләре порталы аша тавыш бирүдә катнашучыларның яртысы балаларның музейларга йөрүен арттырырга кирәклеген әйткән.

Иҗтимагый совет әгъзаларының да күпчелеге шушы пункт буенча тавыш бирде.

Бу хакта тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/2018/11/29/176131/