Бакый Урманче: «Шаркылдап көлгән кешеләрне сөймим»

Батулла: Остазым, сезнең рәхәтләнеп көлгәнегез бармы?

Бакый Урманче: Юк! Мин шаркылдап көлгән кешеләрне сөймим! Үзем дә кычкырып көлмимен. Мин елмаям гына. Кеткелдим генә!

Чын шагыйрь нинди була?

Вә кем бар, йөз чөерми милләтеннән,

Көмеш, алтын санәмнәргә табынмас?

Габдулла Тукай, 1910

Аккош күлендә яшәгәндә, Хәсән Туфан бик канатланып, рухланып кайта да Гомәр Бәшир янына керә:

«Оялчан артистка буламыни?»

19.10.1983

Актерлар йортында сөйләшү.

Мине усал, кап-йот хатын, дип сөйлиләр. Ә мин бик юаш, оялчан идем кыз чагымда… Таҗи Гыйззәт, Зәйни Солтанов Камал Өченче, Габдулла Шамук, Шакир Шамильскийлар — менә кемнәргә гашыйк, менә кемнәргә сокланам мин.

Хәсән Туфан беркайчан да карабодай боткасы ашамаган

Хәсән Туфан ул — сабый холыклы акыл иясе.

Сибгат Хәким, 1983

Хәсән Туфан беркайчан да карабодай боткасы ашамаган, диләр. Бер тапкыр хастаханәдә  ятканда, шәфкать туташлары шагыйрьдән:

Язучы-шагыйрь арасындагы гадәт

Җитмешенче елларда язучы-шагыйрь арасында шундый бер гадәт бар иде. Иҗат кичәсе уздырганда игъланнарга атаклы җырчыларның, мәшһүр ансамбльләрнең исемнәрен язалар иде. Янәсе, шулай иткәч, халыкны күбрәк җыеп була.

Үпкәләшү

Азигым белән без гел минем капризым аркасында гына үпкәләшә идек. Шулай да бер тапкыр аның гаебе аркасында Асбест дигән җирдә ачуланыштык. Урал ягында «Сүнгән йолдызлар»ны уйныйбыз. Мин — Сәрвәр. Газиз Айдарский баш режиссер — һәр кичне спектакльдән соң мине каршы ала торган иде. Кием алыштырганны көтеп, театр ишеге төбендә мине каршылaргa секундына кадәр төгәллек белән килә. Берсендә урамга чыксам, Азигым күренми. Бик каты үпкәләдем мин моңа. Үпкәләвем шулкадәр тирән иде ки, торакка кайтып җиткәч тә бүлмәгә кермим, төнге урамда йөренеп торам. Азигымнан үч алам. Уңышлы спектакльдән соң башка артистлар шаулаша-шаулаша төнге чәй эчә. Театрның мәхәббәт гүзәле, прима актриса, җырчы Сара Садыйкова, үксеп җылый-җылый, караңгы урамда ялгызы йөри дә йөри. Шулчак Газиз Айдарский ашыга-ашыга театр ягыннан кайтып килә.

«Хатынны өч нәрсә картайта»

Сәгыйть Кашшап атлы бер адәмне күргәч, Сәйдәш:

— Нигә кашың җимерек? Әллә авырыйсыңмы? — дип сораган.

— Авырмыйм ла, — дигән Сәгыйть. — Хатын әрли. Иртә гауга, кич гауга. Саласың, ди.

Сара Садыйкованың композитор булып китүенә этәргеч ясаган вакыйга

Кәрим Тинчуринның «Кандыр буе» спектаклендә  Фәридә ролен миңа бирделәр. Мин бер урында җырларга тиеш идем. Ләкин Сәйдәш көй язмый да язмый. Өлгерә алмыймы, әллә гел оныта килә, билгесез.

— Салих абый, — дим, — языгыз әле миңа бер матур җыр шушы төшкә, — дим.

— Әй, бәгырь Саракай, һич кенә дә яза алмыйм, вакыт юк, син тот та үзең язып кара әле шул көйне, — диде Сәйдәш.

Хәсән Туфанның соңгы сүзләре

Ә хәзергә елыйм оялмыйча:

Ил күңеленнән мирас җырлар бар!

Рәдиф Гаташ

Гомерем буена мин шагыйрьләрдән көнләшеп тә, алар өчен сөенеп тә яшәдем: аларның Туфан кебек остазлары бар. Туфан, Сибгат Хаким кебек остазлары булган шагыйрьләр бәхетсез буламыни?

Шигьри дәвамы булып дөньяда калган шәкертләре яшәгән остаз, үзе вафат булса да, үлемсез ул. Аның рухы буыннарда дәвам итәр.