Мәрҗанинең кабер ташы

Мәгълүм булганча, мәшһүр галимебез Ш.Мәрҗани Казан шәһәренең атаклы Яңа бистә зиратында җирләнгән. Аның кабере зиратның 15 һәм 16 нчы аллеялары арасында. Әле үләренә өч ай кала ук, ягъни 1889 елның 25 гыйнварында үзенең шәкерте мулла Гобәйдуллага ул хат белән ошбу васыятен язган: «Үлсәм, каберемә бер таш яздырып куй. Бик кечкенә, бер-ике кеше генә күтәреп китәрлек булмасын. Һәм рус сүзе, рус елы куелмасын».

Уйлый торган йөрәк

Туфан…

Ап-ак кәгазь битенә шушы тылсымлы сүзне язып куйдым да туктап калдым. Бу сүз мине куркыта, бу сүздә ниндидер шом да, гарасат та, олылык һәм олпатлык та бар. Ә инде исемгә әверелгән сүзнең мәгънәсе тагын да зуррак, тагын да тирәнрәк. Бу сүз, бу исем тарих чоңгылларында бата-чума мең бәлаләр кичеп бүгенге көнгә килеп җиткән татар язмышына бик тә аваздаш…

Үз нәсел-нәсәбенең киләчәге хакында чынлап уйлаган кеше баласына очраклы исем кушмый торгандыр. Әти-әнисе тупырдап торган бу улларына туа-туышка ук олы һәм катлаулы язмыш юрагандыр, шуңа күрә татарда сирәк очрый торган гаҗәеп мәгънәле Туфан исеме сайлагандыр…

Бер булмагач, булмасын!

Илдар Мәҗит, Нәкый Исәнбәт һәм тагын берничә сәнгатькәр авыллардан кайтып килә икән. Юклык заманасы, ди. Һәркем гаиләсенә нинди дә булса ризык алып кайта. Исәнбәт күп итеп йомырка алган. Юлда кайтканда автобус каты сикертеп, Исәнбәт алган йомыркаларның бер өлеше ватыла.

— Һи-и, Нәкый абый, боларны алып кайтып җиткерә алмассың, алда әле сикәлтәләр байтак! — дип, Илдар Мәҗит ватык йомыркалар белән рәттән дистәләгән таза йомыркаларны да берьюлы эчеп бетерә.

Сагыш

Балачакта – дөньяны азрак тоя-аңлый башлаган чорда өлкәннәрнең, ниндидер язмаларны укыганда, күз яшьләрен яулык очлары белән сөртә-сөртә тыңлаганнары хәтергә уелып калган. Ятим калган балаларны, туганнарын кызганып ухылдашулары безнең күңелгә дә авыр тәэсир итә торган иде. Үсә төшкәч, өлкәннәр авылдан-авылга, кулдан-кулга күчеп йөргән бәетләрне безгә укыттыра башладылар. Шул чорларда Иске Казиле авылы кешесе Мөхәммәткә багышланган язма безнең Балчыклы авылына да килеп җиткән иде:

Фәхрелислам Агиев: «Тукай милләт адәмнәре өчен милләт атасы иде»

Тукай милләт адәмнәре өчен милләт атасы иде. Милләткә хезмәт итү аның өчен бар эштән дә артык, бар эштән дә ләззәтле, бар эштән дә изгерәк иде:

Тик фәкать милләткә хезмәткә мәхәббәт бәндә бар,
Бәнчә, бунда ямь дә бар, ләззәт тә бардыр, тәм дә бар!

Фәтхи Бурнаш Тукай турында

Тукай — үзенең шигърияте белән инкыйлабка кадәр килгән шагыйрьләр дөньясының атасы булып калачак шагыйрь.

Үз дәверендә үк һәм үзеннән соң килгән шагыйрьләр арасыннан бик күбесенең Тукай мәктәпчәсе булып китүләре дә моңа шаһит булачак.

Кави Нәҗми: «Тукай иҗаты — татар халкының үсешендә иң яхшы сәхифә»

Тукай иҗаты — татар халкының үсешендә иң яхшы сәхифә.

…Тукайны халык шагыйре дәрәҗәсенә күтәргән сыйфатларның нигезендә татар халкының азатлык өчен көрәш юлындагы кичерешләрен тирән художество чынлыгы белән әйтеп бирү көче ята. Укучылар аның әсәрләрендә бөтенләй яңа, үзенчәлекле мәгънә, моң ишетәләр.

Бакый Урманче: «Рәсем сәнгате өлкәсендә зур белгеч юк»

Бакый Урманче, Ватаныннан утыз елга якын читкә тибәрелеп яшәгән шәхес булса да, көр күңелле, шат, дәртле иде. Ләкин бервакыт рәссамның остаханәсенә килеп керсәм, сәерсенеп калдым: Бакый ага уйчан, моңсу, куллары эшсез. Кул бирешкәннән соң, ул өзелгән сүзен дәвам иткәндәй сөйли башлый:

Ләбиб Леронның Әлфия Авзалова белән танышуы

Миңа моны әнием Шәргыя сөйләгән иде.

Алтмышынчы елларның уртасы булса кирәк. Көннәр жәйгә таба авышкан чак. Халыкта тиз популярлашып киткән җырчы Әлфия Авзалованың концерт бригадасы безнең авылга Актаныш районындагы Олы Имән авылына килеп төшә. Клубка якынрак булганга күрәдерме, артистларның берничәсен — иң күренеклеләрен — Әлфия апаны, баянчы-композитор Зиннур Гыйбадуллинны һәм нәфис сүз остасы, шагыйрә Гөлшат Зәйнашеваны безнең өйгә урнаштыралар. Ул дүртпочмаклы өйгә ничек сыйдылар икән дип уйлап куям хәзер. Әйтергә онытып торам: бу өчәү янында Әлфия апаның кайсыдыр кызы да булган әле. Алар чәйләп, әниләр белән гәпләшеп утырган вакытта мин, дүрт-биш яшьлек малай, безгә туган тиешле Илгиз белән шул тирәдә әвәрә килеп йөргәнмен, имеш. Әлфия апа, безгә ишарәләп, кызына: «Кызым, әнә сиңа кияүләр!» — дип әйтеп куйган икән дә, кызы (бәлки, Гүзәл булгандыр) шундук, кистереп, болай дигән: «Мин авыл малайларына кияүгә чыкмыйм!»

«Бакый ага, сезнең җылаганыгыз бармы?»

— Бакый ага, сезнең җылаганыгыз бармы?

— Бар! Бик еш җылыйм мин, дустым. Илһам Шакир башкаруында «Яшьлегемә кире кайтыр идем» җырын тыңлаганда мин һәрвакыт җылыйм.

Остаз ишетелер-ишетелмәс кенә җыр башлый:

Яшьлегемә йөгреп кайтыр идем,
Йөгреп кайта торган ла юл булса…