Чулпылар

TP Милли музеенда сакланучы хатын-кыз бизәнү әйберләренең берсе — чулпы белән танышып китик.

«…Чулпыны чәчне йөртүдә тиешле тәртипне саклаган барлык татар хатын-кызлары да таккан. Кыз баланың чәче билгеле бер озынлыкка җитүгә үк, ул чулпы тага башлаган һәм аны үлгәнче йөрткән. Һәрбер чулпыда тәңкәләр саны уннан егермегә кадәр булган, хатын-кыз хәрәкәт иткәндә матур чылтырау тавышы чыккан…», — дип яза Н.И.Воробьёв.

Чулпыларның бик күп төрләре булган. Мәсәлән, икеле чулпы. Аны еш кына көянтәле чулпы дип йөрткәннәр. Чөнки ике аерым чулпы көянтә аша бер-берсенә тоташкан була. Ул төрле җиз тәңкәләр, асылташлар — сердолик, фирүзә, яшма һ.б. белән бизәлгән.

Муса Биги ничек күп телләр белгән?

Атаклы татар романчысы Заһир Бигинең ир туганы Муса Биги гаять укымышлы кеше булган. Ул бик күп телләр белгән. Дәһли каласында яшәгәндә, аны Мәккәгә чакыртып алалар. Мәккәдә узган Исламчылар корылтаендагы бөтен кәгазь эшләрен Муса Биги алып бара. Һәр ил вәкилләре белән ул тегеләрнең үз телендә сөйләшә икән. Мусаның олы фикер иясе икәнен күргән берәү гаҗәпкә калып сорый:

— Әфәндем, сез Һиндстанның кайсы шәһәрендә белем алдыгыз? — ди.

Агач эшләнмәләр

Крестьян тормыш-көнкүрешендә агачтан эшләнгән әйберләр аерым урын алып торган. Агач — иң уңайлы, арзан, эшкәртү һәм файдалану өчен дә кулай материал. Агачтан нәрсә генә ясамаганнар: балалар өчен бишек һәм уенчыклар, хатын-кызларга йoн эрләү кабасы, орчыклар дисеңме, агач савыт-саба, чүмечләр… Агачтан эшләнгән һәр әйберне, нәкышләп, кисеп-уеп бизәкләгәннәр. Һәр бизәкнең үз мәгънәсе булган: мәсәлән, түгәрәк – кояшны, дулкынлы сызыклар суны белдергән. Йөзем тәлгәшләре, чәчәк, яфрак һәм сабакларны үсемлек орнаменты ярдәмендә агачка төшергәннәр алтын куллы осталар. Контурлы ябыштырылма бизәкләр белән тәрәзә йөзлекләрен, кәрниз асты яссылыкларын, йорт почмакларын матурлаганнар.

Казан сөлгесе

Казан сөлгесе»ндә татар чигү осталары эшләнмәләренең бар матурлыгы һәм милли үзенчәлеге тупланган.

Алтын җепләр белән чигелгән сөлге Сабан туенда ат чабышында беренче һәм иң соңгы килгән егеткә бирелә, яңа гына йортка төшкән яшь кәләшне сөлгегә куелган «бал-май» белән каршы алалар. Бай татар йортларында матур орнаментлы сөлгеләрне Коръәнне төреп саклау өчен кулланганнар.